رباط کهنه

علل و زمینه هاى پیدایش جنبش اخوان المسلمین:

اگر چه این عوامل متعدد و مختلفند، امّا مهمترین آنها عبارتند از:

الف) ضعف دینى :

حسن البنا در رساله نحو النور(به سوى روشنایى) که براى سران کشورهاى عربى ارسال کرد، شهوترانى ، هرزگى ، فساد اخلاقی ، روى گرداندن از فضایل معنوى ، کشمکشهاى مغرضانه سیاسى، فردى و مذهبى ، غرب زدگى ، ناتوانى رهبرى سیاسى در اداره امور جامعه و... را ازعوامل بدبختى مردم مصر بر شمرد. علاوه بر آن ، ترویج اندیشه جدایى دین از سیاست (سکولاریسم یا عَلْمانیّت ) که پس از الغاى خلافت عثمانى در ترکیه فعلى بیش از گذشته در کشورهاى اسلامى و بویژه مصر تاثیر گذاشت ، و نیز تلاش فرهنگى مطبوعات مصر مبنى بر ضرورت بازگشت به عصر فرعونى براى نیل به توسعه و پیشرفت ، باعث کنار گذاشته شدن دین از زندگى مردم گردید.

ب) عامل دیگر در شکل گیرى اخوان المسلمین به سلطه شصت ساله انگلیسیها بر مصر برمى گردد.

حتى انقلاب 1298 ه‍جری شمسی(1919 میلادی) مصریها علیه انگلیسیها به علت دودستگى آزادیخواهان و نیز سرکوب شدید انگلیس ، نتوانست آنان را از مصر براند. در نتیجه سلطه استعمارگر پیر بر مصر ادامه یافت .

حسن البنا در کتاب خاطراتش به طرز جالبى به این موضوع اشاره مى کند:

شهر اسماعیلیه الهامات عجیبى در دل بر مى انگیخت ! این پادگانهاى انگلیسى ... سرگذشت اشغال خائنانه دیارش [مصر] را به دست بیگانه در خاطرش ‍]خاطر مصریها] زنده مى سازد. ...[انگلیس ] مصریان را مثل اتباع زیر دست و مفلوک به عملگى مى گمارد و بیگانگان را با احترام و حقوق گزاف به مسند اربابى و فرمانروایى مى نشاند. همه شئونات شهر از آب و برق و نظافت و همه کارهاى مخصوص شهردارى ... را تحت نظارت گرفته ... این دیدنیها، اندیشه ها و خاطره ها دست به دست هم مى داد و در روح اثر مى کرد.

ج) ناتوانى احزاب در ارائه راه نجات :

از دیگر عوامل تاسیس اخوان ، مى توان به ناتوانى احزاب مختلفِ مصر در ارائه راه نجات از سلطه غرب و رهایى از انحطاط داخلى اشاره کرد.

علت این ناتوانى به این نکته بر مى گشت که این احزاب بر اساس ‍ خواسته هاى اشغالگران انگلیسى و بر پایه سیستم پارلمانى غربى و نه بر مبناى خواسته هاى مردم مصر پدید آمده و در ارائه برنامه ها و هدفها متاثر از آرا و اندیشه هاى غربیها بودند.

چنین وضعیتى منجر به رواج فساد، ناامنى وتوسعه نیافتگى و... در جامعه مصر گردید. در نتیجه اخوان شکل گرفت تا با مبنا قرار دادن اسلام در جهت بهبود وضع آشفته مصر بکوشد.

هدفها و خواسته هاى اخوان المسلمین:

آزادسازى دنیاى اسلام از سلطه بیگانگان ، مبارزه با جهل ، بیمارى و فقر، ترویج صلح جهانى ، تجدید خلافت اسلامى،  ایجاد یک دولت مذهبى ، وحدت کشورهاى عرب مسلمان و ... از هدفها و خواسته هاى اخوان المسلمین است که در اینجا به شرح برخى از آنها مى پردازیم.

الف) تاسیس حکومت اسلامى :

یکى از اهداف اولیه اخوان المسلمین، تاسیس حکومتى بر مبناى اصول اسلام بود. حسن البنا براى دستیابى به این هدف ، پیروانش را به تلاش در تحقق حکومت اسلامى تشویق مى کرد. به عقیده حسن البنا، اگر مسلمانان به چنین تلاشى مبادرت نکنند، در پیشگاه خداوند، گناهکار و مقصر خواهند بود.

امّا رهبران بعدى اخوان به این امر بی توجهی کردند. این بى توجهى در سال 1366هجری شمسی (1987 میلادی) که نهضت اخوان المسلمین به عنوان یک حزب سیاسى در انتخابات مجلس ‍ نمایندگان مصر شرکت کرد، به اوج خود رسید. زیرا این اقدام به معناى به رسمیت شناختن حکومت و قدرت حاکم بود.

ب) وحدت جهان عرب :

از دیگر خواسته ها و هدفهاى اخوان المسلمین ، وحدت جهان عرب بر اساس اصول قرآن بود. اخوان المسلمین عقیده داشتند تحقق این هدف ، منجر به استقرار نظام خلافت اسلامى و تجدید نقش رهبرى اسلام در جهان خواهد شد.

تنها راه دستیابى به این هدف ، رها شدن از سلطه قدرتهاى استعمارى از طریق توسل و به کارگیرى تعالیم اسلام (مانند جهاد و اخوت اسلامى ) است . بر این پایه ، اخوان، با ملى گرایى و هرگونه فعالیت تفرقه افکنانه در جامعه مصر که نیل به هدف مذکور را با مشکل مواجه سازد، مخالف است .

ج) آزاد سازى فلسطین :

در سال 1314هجری شمسی( 1935 میلادی) عبدالرحمن البنا برادر حسن البنا از فلسطین دیدار کرد. این سفر که براى اولین بار توسط یکى از اعضاى برجسته اخوان صورت مى گرفت نقطه عطفى در روابط اخوان المسلمین با فلسطین بود و جزوهدفهاى نهضت اخوان المسلمین قرار گرفت .

بعد از آن، اخوان با شناساندنِ خواسته هاى فلسطینى در سطح خاورمیانه وجهان و نیز جمع آورى و ارسال کمکهاى مردمى ، به جنبش اسلامى فلسطین مدد رساند.

امّا بعدها این اقدامش را براى آزاد سازى فلسطین ناکافى دید، و در نتیجه از سال 1327هجری شمسی (1948 میلادی) به همراه فلسطینیها وارد جنگ علیه اسرائیل غاصب شد. روندى که هم اکنون نیز ادامه دارد. زیرا جنبش جهاد اسلامى و حماس  که از عمده ترین گروههاى مبارز فلسطینى به حساب مى آیند، شاخه هاى فلسطینى اخوان المسلمین هستند.