شاید این سؤال در هنگام تلاوت قرآن درذهن ما آمده باشد که چرا سوره ی براءة یا همان توبه، مانند دیگر سوره ها با "بسم الله الرّحمن الرّحیم" شروع نمی شود؟

اقوال زیادی در این رابطه وجود دارد که ما به دو مورد مشهورتر اکتفا می کنیم:

قول اول: مشهور است که رسول خدا (علیه الصلاة والسلام) هرگاه آیات یا سوره ای بر ایشان نازل می شد جایگاه آن را در قرآن مشخص می نمودند.

آیات براءة جزو آخرین آیاتی هستند که بر رسول الله(علیه الصلاة والسلام) نازل شدند. ایشان وفات نمودند در حالیکه مشخص نبود که آیا آیات براءة خود "سوره ای جدا" هستند یا اینکه مربوط هستند به "ادامه ی سوره ی انفال"؟

 

در هنگام جمع آوری قرآن همین  اختلاف میان اصحاب مطرح شد و در نهایت  آیات براءة بعد از سوره انفال قرار داده شد آن هم "بدون بسم الله الرّحمن الرّحیم"؛ تا به نحوی به هر دو قول جامع عمل پوشانیده شود.

یعنی سوره ی توبه(براءة) از طرفی می تواند ادامه ی سوره ی انفال باشد و نَه سوره ای جدا و جدا نوشتن آن هم گویای آن باشد که سوره ای جداست.

قول دوم: "بسم الله الرّحمن الرّحیم" دارای معنای رحمت است و رحمت، دادن امان است؛ اما در ابتدای سوره صحبت از بیزاری شده است که با امان رابطه ای ندارد، لذا بسم الله در ابتدای آن گنجانیده نشده است و رسول خدا (علیه الصلاة والسلام) هم بر خلاف دیگر سوره ها به نوشتن آن امر ننموده اند.

اما...

اما سبب هر آنچه باشد ما به رحمت خدا اعتقاد داشته و بدان امیدواریم. آنچه این مژده را به ما میدهد، تفکر در آیات پایانی سوره ی براءة است که خداوند در اواخر سوره بار دیگر به رحمت خود اشاره کرده که آن رحمت، فرستادن رحمةٌ للعالمین است؛ آنجا که می فرماید:

 

ترجمه: بيگمان پيغمبري (محمّد نام)، از خود شما (انسانها) به سويتان آمده است. هرگونه درد و رنج و بلا و مصيبتي كه به شما برسد، بر او سخت و گران مي آيد. به شما عشق مي ورزد و اصرار به هدايت شما دارد، و نسبت به مؤمنان داراي محبّت و لطف فراوان و بسيار مهربان است.

 

نويسنده: سيدمرتضي حسيني (سيدابراهيم)