دین اسلام، دینی است کامل و چون آخرین پیامبر خدا(ص) آن را تعلیم فرموده‌اند، در بر دارنده‌ی تعالیمی جامع برای انسان‌ها در همه‌ی عصور و قرون است. 

هیچ دستور دینی در اسلام، بیهوده تشریع نشده و احکام شرعی و فقهی در این دین آسمانی، مطابق با حکمت‌های الهی و نظام تکوین، تنظیم گردیده است. هرچند ممکن است پاره‌ای از این حکمت‌ها بر ما نامکشوف باشد. یکی از تعالیم مؤکَّد در اسلام عزیز، سنّت حسنه‌ی «قرض‌الحسنه» است که هم در قرآن کریم و هم در احادیث رسول الله صلی الله علیه وسلم مورد توجّه قرار گرفته است. 

برای آنکه جایگاه و ارزشِ این سنّت حکیمانه را بیشتر دریابیم، توجه به پاره ای از آیات و احادیث خالی از لطف نیست:

در آیه 280 سوره بقره می خوانیم: 

و اگر(بدهکار) تمنگدست باشد، پس مهلت بدو داده می شود تا گشایشی فرا برسد و اگر(نادار بود و شما همه یا قسمتی از قرض خود را) بخشیدید، برایتان بهتر خواهد بود اگر دانسته باشید

در ادامه ی این آیه آمده است: و از (عذاب و عقاب) روزی بپرهیزید که در آن به سوی خدا باز کردانده می شوید.

همچنین از رسول الله صلی الله علیه و سلم روایت شده که: «کسی که مشکلی از مشکلات دنیوی مومنی را حل کند، خداوند مشکلی از مشکلات روز قیامت او را حل می کند»

و هر کس بر بدهکاری تنگدست، آسان گیری کند، خداوند در دنیا و آخرت بر او آسان خواهد گرفت.

همچنین در حدیث صحیح شخصی از امتهای گذشته آمده است که پس از فوت ، اعمالش مورد محاسبه قرار گرفت و هیچ کار خیری در اعمالش نبود جز آنکه او از راه تجارت و قرض دادن بامردم معاشرت داشت. او ثروتمند بود و معمولا به بردگانش امر می کرد که حال تنگدستان را رعایت و در مطالبه قرض از آنها صرف نظر نمایند.خداوند( پس از فوت او) فرمود :  ای فرشتگان ما به این کار از او سزاوارتریم، از او صرفنظر کنید.

به این امید که با توجه به آیات و احادیث فوق سنت ستوده شده قرض الحسنه در بین ما رواج یابد تا:

- هیچ‌کس در جامعه‌ی دینی برای تأمین هزینه‌های ضروریِ زندگیِ خویش درنماند.

- هیچ‌کس از سرِ ناچاری به گناه بزرگی چون «ربا» آلوده نگردد و زیر بار منّت و ظلم مُشتی از خدا بی‌خبرِ نزول‌خوار، گردن خم نکند.

- هیچ‌کس اسیر بانک‌های رباخوار دولتی و خصوصی نشود و عزّت و کرامتِ انسانی و الهیِ خود را قربانیِ مناسبات ذلّت‌بار بانکی نکند.

- رابطه‌ی برادری در میان مؤمنان استوار شود و اخوّت اسلامی معنا یابد و دغدغه‌های نفسانی و سیری‌ناپذیر دنیایی که خرج تجمّلات و مصارف اشرافی در زندگی‌ها می‌شود، به دغدغه‌های الهی جهت رفع نیاز برادران مؤمن خویش تبدیل شود.

- ازدواج‌ها به تأخیر نیفتد، درمان‌های ضروری به موقع صورت گیرد، رفاه همگانی میسّر گردد، فضای کار و تلاش و فعّالیّت، نه تنبلی و سربار دیگران بودن، در جامعه گسترش یابد، عزّت و کرامت انسان‌ها حفظ شود، رباخواران و مال‌اندوزانِ بی‌عاطفه و خدانشناس رسوا گردند، روز به روز از تعداد بانک‌های ظالم کاسته شود، رقابت‌های دنیاطلبانه جای خود را به رقابت‌های آخرت‌جویانه دهد و… .

به راستی این فواید بی‌شمار است که در نتیجه‌ی آن‌ها، خدای متعال، قرض‌الحسنه را با تعبیر قرض به خویش، ستوده است و در آیه‌ی یازدهم سوره‌ی حدید فرموده است:

مَن ذا الّذی یُقرِضُ اللهَ قرضاً حسناً فَیُضاعفَه لَه، و لَه أجرٌ کریم

کیست آن کس که به صورتی نیکو به خداوند وام (قرض‌الحسنه) بدهد، تا (خداوند) آن را برای او دو چندان کند، و مزدی کریمانه بهره‌ی او شود؟


منابع: قرآن کریم، تفسیر نور، صحیح بخاری، اینترنت

تهیه و تنظیم : جناب آقای سید مرتضی(ابراهیم) حسینی